محمد مهدى ملايرى
24
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
مىتوان ديد از مؤلفان شرقى آنكه بيش از همه كتاب او مورد تقليد ابن عبد ربه قرار گرفته و مطالب آن به كتاب وى انتقال يافته ابن قتيبه دينورى است كه كتاب « عيون الاخبار » او را نه تنها از لحاظ روش و گزينش الگوى خود قرار داده بلكه قسمت اعظم مطالب آن را هم در كتاب خود نقل كرده « 1 » يا چنان كه برخى از محققان نوشتهاند بر آن كتاب يورش برده و مطالب آن را به غنيمت برده است . « 2 » پس از عيون الاخبار ابن قتيبه كتاب الكامل مبرّد « 3 » و الكتاب سيبويه « 4 » و كتابهاى ابن مقفع « 5 » و جاحظ « 6 » و ابن سلّام جمحى « 7 » و چند تن ديگر است كه آثار آنها را جابهجا در كتاب « العقد الفريد » مىتوان يافت .
--> ( 1 ) . عبد الله بن مسلم معروف به ابن قتيبه اصلا از خاندانى ايرانى و مروزى است كه چون مدتها قضاء دينور را برعهده داشته به دينورى معروف شده ، وى در قرن سوم هجرى مىزيسته است . ابن قتيبه كتاب « عيون الاخبار » خود را بر نه باب تقسيم كرده و هر بابى را كتابى ناميده . بدينگونه : كتاب السلطان ، كتاب الحرب . . . الخ و ابن عبد ربه هم با همان روش كتاب خود را به بيست و پنج باب بخش كرده و هر بخشى را كتابى خوانده و هر دو كتاب را به نام يك گوهر يا سنگ قيمتى ناميده و مجموع آن را به صورت گردنبندى ( العقد ) تصور كرده كه هر دو گوهر هم نام در دو طرف گوهر بزرگ وسط قرار گرفتهاند . ( 2 ) . دكتر جبرائيل جبور ، در كتاب « ابن عبد ربّه و عقده » بيروت 1933 ميلادى . ( 3 ) . ابو العباس مبّرد ، نحوى و لغوى معروف كه در سال 285 هجرى در سن 77 سالگى در بغداد درگذشت او را چند كتاب در ادب و لغت بود كه معروفترين آنها كتاب « الكامل » بود كه آن را يكى از اركان ادب عربى شمردهاند . ( 4 ) . عمرو بن عثمان بن قنبر فارسى ملقب به سيبويه پيشواى علم نحو و صاحب نخستين كتاب مدون در نحو عربى به نام « الكتاب » اصلش از فارس تولدش در بيضاء فارس و متوفى در شيراز در سال 194 هجرى ( وفيات ، ج 3 ، ص 133 ) . ( 5 ) . روزبه پسر دادويه معروف به عبد الله بن مقفع نويسنده نامى و مترجم كتابهاى فارسى به عربى كه در سال 140 هجرى به امر منصور خليفه عباسى يا با موافقت او به قتل رسيد . ( 6 ) . عمرو بن بحر معروف به جاحظ كه در سال 255 هجرى در بصره درگذشته مؤلف كتابهاى چندى از آن جمله كتاب « البيان و التبيين » و كتاب « الحيوان » مىباشد . ( 7 ) . ابو عبيد قاسم بن سلّام - پدرش بندهاى رومى از آن مردى از اهل هرات بود . هجده سال قضاء طرسوس را برعهده داشت . او را كتابهاى چندى در قرآن و حديث و فقه و امثال و معانى شعر بود و در سال 222 يا 223 درگذشت .